Chrzciny - co to?

Chrzciny to rodzinne przyjęcie wydawane z okazji chrztu dziecka, urządzane zwykle tego samego dnia, bezpośrednio po uroczystości w kościele. W mowie potocznej nazwą tą obejmuje się często cały dzień, czyli zarówno obrzęd religijny, jak i następujący po nim poczęstunek.

Przyjęcie ma charakter prywatny i nie należy do liturgii. Gospodarzami są rodzice dziecka, a gośćmi rodzice chrzestni, dziadkowie, rodzeństwo rodziców i najbliżsi przyjaciele. Chrzciny należą do tych uroczystości rodzinnych, podczas których spotykają się obie strony rodziny, często po raz pierwszy od ślubu rodziców.

Zwyczaj dotyczy przede wszystkim chrztu niemowląt, praktykowanego w Kościele katolickim, w Kościołach prawosławnych oraz w części Kościołów protestanckich. Sposób świętowania nie jest uregulowany żadnymi przepisami kościelnymi, dlatego zależy od tradycji regionu i upodobań rodziny.

Jaka jest różnica między chrztem a chrzcinami?

Chrzest jest sakramentem, a chrzciny świeckim przyjęciem, które po nim następuje.

W Kościele katolickim chrzest stanowi pierwszy z sakramentów i oznacza włączenie do wspólnoty wiernych. Udziela go zazwyczaj ksiądz albo diakon, w kościele parafialnym, podczas mszy albo poza nią. Obrzęd obejmuje między innymi polanie głowy dziecka wodą z wypowiedzeniem formuły chrzcielnej, namaszczenie, nałożenie białej szaty i przekazanie rodzicom zapalonej świecy.

Chrzciny nie mają ustalonego rytuału. Trwają zwykle kilka godzin, a ich program ogranicza się do wspólnego posiłku, życzeń i wręczenia upominków. Rozróżnienie obu pojęć ma znaczenie praktyczne przy zaproszeniach: w kościele może uczestniczyć każdy, natomiast na przyjęcie przychodzą osoby zaproszone przez rodziców.

Kim są rodzice chrzestni?

Rodzice chrzestni to osoby, które towarzyszą dziecku podczas chrztu i zobowiązują się wspierać rodziców w jego religijnym wychowaniu.

Prawo kanoniczne Kościoła katolickiego pozwala wybrać jednego chrzestnego, jedną chrzestną albo dwoje chrzestnych. Kandydat powinien spełniać kilka warunków:

wyznaczenie przez rodziców dziecka albo osobę, która ich zastępuje,
ukończone szesnaście lat, chyba że biskup diecezjalny określił inny wiek albo proboszcz dopuścił wyjątek z uzasadnionej przyczyny,
przynależność do Kościoła katolickiego oraz przyjęte sakramenty bierzmowania i Eucharystii,
życie zgodne z wiarą i z zadaniem, które kandydat podejmuje,
brak kary kanonicznej,
inna osoba niż rodzice, ponieważ chrzestnym nie może być ojciec ani matka dziecka.

Osoba ochrzczona w innym wyznaniu chrześcijańskim może wystąpić jako świadek chrztu, ale tylko razem z chrzestnym katolikiem. W parafii przed chrztem wymaga się zwykle od chrzestnych zaświadczenia z ich parafii zamieszkania.

Podczas przyjęcia chrzestni zajmują miejsca honorowe obok rodziców. Zgodnie z rozpowszechnionym zwyczajem to oni przygotowują białą szatkę i świecę, a dawniej nazywano ich kumami, od czego pochodzi określenie „kumostwo” oznaczające więź między rodzicami a chrzestnymi dziecka.

Kiedy organizuje się chrzciny?

Termin chrzcin zależy od terminu chrztu, który rodzice ustalają w parafii.

Kodeks prawa kanonicznego zobowiązuje rodziców, aby zatroszczyli się o chrzest dziecka w pierwszych tygodniach po urodzeniu. W praktyce wiele rodzin wybiera termin późniejszy, przypadający w pierwszych miesiącach albo w pierwszym roku życia dziecka. O wyborze decydują zdrowie matki i niemowlęcia, pora roku oraz możliwość przyjazdu chrzestnych i krewnych z innych miejscowości.

Parafie udzielają chrztu najczęściej w niedziele, w wyznaczonych terminach. Do kancelarii parafialnej rodzice zgłaszają się z wyprzedzeniem, przedstawiając akt urodzenia dziecka i dane chrzestnych. Przed uroczystością odbywa się zwykle spotkanie przygotowawcze dla rodziców i chrzestnych.

Na porę przyjęcia wpływa godzina mszy. Po chrzcie przedpołudniowym chrzciny przybierają postać obiadu, a po popołudniowym kolacji. Ze względu na rytm dnia niemowlęcia przyjęcie rzadko trwa do późnego wieczora.

Jak wyglądają chrzciny?

Chrzciny mają postać uroczystego obiadu dla kilkunastu albo kilkudziesięciu osób, wydawanego w domu rodziców lub w wynajętej sali.

Po przyjeździe z kościoła goście składają życzenia rodzicom i wręczają upominki. Posiłek zaczyna się zwykle od zupy i drugiego dania, a po przerwie podaje się deser i tort, często ozdobiony imieniem dziecka oraz datą chrztu. Toast wznosi się za zdrowie i pomyślność dziecka, a wygłasza go najczęściej ojciec albo jeden z chrzestnych.

Prezenty na chrzciny dzielą się na pamiątkowe i praktyczne. Do pierwszej grupy należą medalik z łańcuszkiem, Biblia dla dzieci, pamiątkowy album lub srebrna łyżeczka, do drugiej ubranka, zabawki i książeczki. Część rodzin prosi o upominki w postaci pieniędzy odkładanych na przyszłość dziecka.

Przyjęcie ma spokojny przebieg i nie przewiduje tańców ani głośnej muzyki. Jego rytm wyznaczają pory karmienia i snu niemowlęcia, dlatego rodzice na pewien czas opuszczają stół, a rolę gospodarzy przejmują wtedy dziadkowie lub chrzestni.

Jak przygotować chrzciny?

Przygotowanie chrzcin polega na powiązaniu ustaleń z parafią z organizacją samego przyjęcia.

termin chrztu - ustalany w kancelarii parafialnej, od niego zależą wszystkie pozostałe decyzje,
wybór chrzestnych - z wyprzedzeniem pozwalającym na uzyskanie przez nich wymaganych zaświadczeń,
lista gości - obejmująca najbliższą rodzinę i przyjaciół, z uwzględnieniem liczby dzieci,
miejsce - mieszkanie albo wynajęta sala, najlepiej w niewielkiej odległości od kościoła,
menu - dostosowane do pory dnia, z daniami dla dzieci i dla osób na dietach,
warunki dla niemowlęcia - cichy kąt do karmienia i snu, miejsce do przewijania, możliwość podgrzania posiłku,
udogodnienia dla starszych dzieci - krzesełka do karmienia oraz miejsce do zabawy,
strój dziecka - biała szatka wymagana podczas obrzędu oraz wygodne ubranie na zmianę,
pamiątki - fotograf, księga gości albo drobne upominki z podziękowaniem.

Przy przyjęciu poza domem znaczenie ma także dojazd. Starsi członkowie rodziny i rodzice z wózkami potrzebują miejsca parkingowego blisko wejścia oraz sali dostępnej bez pokonywania schodów. Zaproszenia przekazuje się zazwyczaj z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, osobiście albo telefonicznie, ponieważ grono gości jest niewielkie.

Skąd wywodzi się zwyczaj chrzcin?

Zwyczaj chrzcin jest tak stary jak sam chrzest niemowląt, a jego źródłem była potrzeba przedstawienia nowego członka rodzinie i sąsiadom.

Nazwa pochodzi od słowa „chrzest” i należy do tej samej grupy wyrazów co „urodziny” czy „imieniny”, oznaczających świętowanie określonego wydarzenia. W dawnej Polsce dziecko chrzczono w pierwszych dniach życia, co wiązało się z wysoką śmiertelnością niemowląt i z przekonaniem o konieczności szybkiego udzielenia sakramentu. Matka, która dochodziła do sił po porodzie, często nie brała udziału w obrzędzie, a dziecko nieśli do kościoła kumowie.

Poczęstunek po powrocie z kościoła urządzano w domu rodziców, a jego wystawność zależała od zamożności gospodarzy. Na wsi chrzciny bywały jednym z niewielu wydarzeń gromadzących krewnych i sąsiadów poza żniwami i weselami, a wybór chrzestnych umacniał więzi między rodzinami.

W XX wieku termin chrztu zaczął się oddalać od dnia narodzin, dzięki czemu w uroczystości uczestniczą oboje rodzice. Zmieniło się też miejsce świętowania: obok przyjęć domowych upowszechniły się obiady w restauracjach i hotelach, które zdejmują z rodziców małego dziecka obowiązek przygotowania posiłku.