Workation to wyjazd, podczas którego wykonuje się swoją zwykłą pracę zdalnie z miejscowości wypoczynkowej, a czas po godzinach pracy przeznacza na odpoczynek. Osoba korzystająca z tej formy nie bierze urlopu: pracuje w normalnym wymiarze, zmienia jedynie otoczenie.
Nazwa powstała z połączenia dwóch angielskich wyrazów oznaczających pracę i wakacje. W polszczyźnie pojawiają się próby jej spolszczenia, między innymi „pracowakacje”, ale w ogłoszeniach i ofertach dominuje forma oryginalna.
Warunkiem workation jest praca, którą można wykonywać z dowolnego miejsca przy użyciu komputera i internetu. Z tej możliwości korzystają pracownicy etatowi zatrudnieni w trybie zdalnym lub hybrydowym, osoby prowadzące działalność gospodarczą i wykonawcy zleceń. Zjawisko upowszechniło się po 2020 roku, gdy pandemia skłoniła wiele firm do wprowadzenia pracy zdalnej na dużą skalę.
Jaka jest różnica między workation a urlopem?
Różnica jest zasadnicza: podczas urlopu pracownik jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, a podczas workation wykonuje ją w pełnym wymiarze.
Wyjazd tego rodzaju nie zmniejsza więc puli dni urlopowych. Pracownik otrzymuje zwykłe wynagrodzenie, pozostaje dostępny dla przełożonych i współpracowników w ustalonych godzinach i odpowiada za swoje zadania tak samo jak w biurze. Odpoczynek przypada na popołudnia, wieczory i dni wolne od pracy.
Z tego powodu workation nie zastępuje urlopu wypoczynkowego. Regeneracja wymaga dłuższej przerwy od obowiązków, a zmiana krajobrazu za oknem nie usuwa zmęczenia wynikającego z samej pracy. Obie formy można natomiast łączyć: kilka dni pracy zdalnej z miejscowości wypoczynkowej poprzedza wtedy urlop albo następuje po nim, co wydłuża pobyt bez wykorzystywania dodatkowych dni wolnych.
Czym workation różni się od pracy zdalnej i cyfrowego nomadyzmu?
Workation jest szczególnym przypadkiem pracy zdalnej, ograniczonym w czasie i związanym z wyjazdem w celach wypoczynkowych.
-
praca zdalna - sposób organizacji pracy, w którym obowiązki wykonuje się poza siedzibą pracodawcy, najczęściej w domu,
-
workation - czasowe przeniesienie pracy zdalnej do miejsca wypoczynku, zwykle na kilka dni lub tygodni, po czym następuje powrót do stałego trybu,
-
cyfrowy nomadyzm - styl życia polegający na stałym przemieszczaniu się i pracy z kolejnych miejsc, bez jednego stałego adresu,
-
podróż służbowa połączona z wypoczynkiem - przedłużenie delegacji o prywatne dni spędzone w tym samym miejscu,
-
wyjazd firmowy do pracy wspólnej - cały zespół wyjeżdża razem, aby przez kilka dni pracować nad jednym zadaniem poza biurem.
Ostatnia z tych form bywa również nazywana workation, choć organizuje ją pracodawca, a nie pojedynczy pracownik. Łączy wspólną pracę w ciągu dnia z elementami integracji po południu.
Czy przepisy pozwalają na workation?
Polskie przepisy nie posługują się pojęciem workation, ale od 7 kwietnia 2023 roku Kodeks pracy reguluje pracę zdalną, w której ramach taki wyjazd się mieści.
Zgodnie z kodeksem praca zdalna jest wykonywana w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą. Oznacza to, że pracownik etatowy nie może samodzielnie przenieść się z komputerem do innej miejscowości: zmiana miejsca wymaga zgody pracodawcy. Zasady pracy zdalnej w danym zakładzie określa porozumienie ze związkami zawodowymi albo regulamin, a gdy ich nie ma, polecenie pracodawcy lub porozumienie z pracownikiem.
Kodeks przewiduje także pracę zdalną okazjonalną, wykonywaną na wniosek pracownika w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. Również w tym przypadku miejsce pracy wskazuje pracownik, a pracodawca je akceptuje.
W czasie wyjazdu obowiązują te same zasady co przy każdej pracy zdalnej: ochrona informacji i danych osobowych, przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ewidencja czasu pracy. Wyjazd za granicę rodzi dodatkowe pytania dotyczące ubezpieczeń społecznych, podatków i prawa właściwego dla stosunku pracy, dlatego pracodawcy często ograniczają go do określonej liczby dni albo do wybranych państw. Osoby pracujące na własny rachunek nie potrzebują zgody pracodawcy, ale wiążą je ustalenia z klientami dotyczące dostępności i poufności.
Jakie warunki powinno spełniać miejsce na workation?
Miejsce na workation ocenia się inaczej niż miejsce na urlop, ponieważ przez większą część dnia służy jako biuro.
-
internet - stabilne łącze o przepustowości wystarczającej do rozmów wideo, najlepiej z możliwością skorzystania z sieci komórkowej jako rezerwy,
-
stanowisko pracy - biurko albo stół o odpowiedniej wysokości i krzesło, na którym da się siedzieć kilka godzin,
-
cisza - pokój oddzielony od hałaśliwych części obiektu, z możliwością zamknięcia drzwi na czas rozmów,
-
oświetlenie i gniazda elektryczne - światło dzienne przy stanowisku pracy oraz zasilanie w zasięgu ręki,
-
wyżywienie - posiłki dostępne na miejscu lub w pobliżu, w godzinach pasujących do rytmu pracy,
-
przestrzeń wspólna - sala albo kącik do pracy poza pokojem, przydatne przy dłuższym pobycie,
-
otoczenie - plaża, las, szlaki albo strefa rekreacyjna w odległości pozwalającej skorzystać z nich po pracy,
-
zasady pobytu - elastyczne godziny przyjazdu i wyjazdu, tak aby nie kolidowały z dniem pracy.
Przy wyjeździe z rodziną dochodzi kwestia opieki nad dziećmi w godzinach pracy. Znaczenie ma także pora roku: poza sezonem miejscowości wypoczynkowe są spokojniejsze, a ceny noclegów niższe, co sprzyja dłuższym pobytom.
Jak zaplanować workation?
Planowanie workation polega na uzgodnieniu wyjazdu z pracodawcą i na takim ułożeniu dnia, aby praca i odpoczynek sobie nie przeszkadzały.
-
zgoda pracodawcy - wniosek o pracę zdalną ze wskazaniem miejsca i terminu,
-
sprawdzenie łączności - potwierdzenie jakości internetu w obiekcie przed dokonaniem rezerwacji,
-
stałe godziny pracy - takie same jak w biurze albo uzgodnione z zespołem, ze wskazaniem godzin dostępności,
-
sprzęt - komputer, ładowarki, słuchawki z mikrofonem, a w razie potrzeby dodatkowy monitor lub klawiatura,
-
bezpieczeństwo danych - szyfrowane połączenie z siecią firmową, blokada ekranu, unikanie rozmów służbowych w miejscach publicznych,
-
plan popołudni - zaplanowane wcześniej zajęcia zmniejszają pokusę przedłużania pracy do wieczora,
-
długość pobytu - co najmniej kilka dni, ponieważ pierwszy dzień upływa na dojeździe i urządzeniu stanowiska.
Do najczęstszych trudności należy zacieranie się granicy między pracą a odpoczynkiem. Osoba, która pracuje w pokoju hotelowym i w nim wypoczywa, łatwo wraca do komputera wieczorem. Pomaga wyraźne zakończenie dnia pracy, na przykład wyjście na spacer o stałej porze.
Jakie są korzyści i ograniczenia workation?
Workation daje zmianę otoczenia bez wykorzystywania urlopu, ale wymaga dyscypliny i nie w każdym zawodzie jest możliwe.
Po stronie korzyści wymienia się możliwość spędzenia popołudni w atrakcyjnym miejscu, wydłużenie pobytu poza domem oraz przełamanie monotonii pracy w tym samym pokoju. Dla pracodawcy zgoda na taki wyjazd bywa elementem oferty zatrudnienia, który nie pociąga za sobą dodatkowych kosztów.
Ograniczenia dotyczą przede wszystkim rodzaju pracy. Zawody wymagające obecności, specjalistycznego sprzętu albo dostępu do dokumentów w postaci papierowej wykluczają tę formę. Trudności sprawiają także różnice stref czasowych przy wyjazdach dalekich, zawodne łącze oraz koszty, które pracownik pokrywa z własnych środków.
Istotne jest wreszcie ryzyko związane z oczekiwaniami. Osoba, która liczy na wypoczynek porównywalny z urlopem, bywa rozczarowana, ponieważ większość dnia nadal wypełniają obowiązki. Najlepiej oceniają tę formę ci, którzy traktują ją jako sposób na urozmaicenie pracy, a nie na jej ograniczenie.
Źródła
-
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, przepisy o pracy zdalnej
-
Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw
-
Państwowa Inspekcja Pracy, materiały informacyjne o pracy zdalnej
-
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wyjaśnienia dotyczące pracy zdalnej
-
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o ubezpieczeniach przy pracy wykonywanej za granicą
