Zaręczyny to wzajemne przyrzeczenie zawarcia małżeństwa, po którym dwie osoby stają się narzeczonymi. Tym samym słowem nazywa się również spotkanie rodzinne albo przyjęcie, podczas którego para ogłasza swoją decyzję bliskim.
Zwyczaj występuje w wielu kulturach i religiach, a jego wspólnym elementem jest publiczny charakter obietnicy. Narzeczeni informują rodzinę i znajomych o zamiarze ślubu, a okres między zaręczynami a ślubem, nazywany narzeczeństwem, służy przygotowaniom do wspólnego życia i do samej uroczystości.
W polskiej tradycji zaręczynom towarzyszy pierścionek, który jedna z osób ofiarowuje drugiej. Jego przyjęcie i noszenie jest czytelnym dla otoczenia znakiem, że oświadczyny zostały przyjęte.
Jaka jest różnica między zaręczynami a oświadczynami?
Oświadczyny są pytaniem o zgodę na małżeństwo, a zaręczyny stanem, który powstaje po udzieleniu odpowiedzi twierdzącej.
Oświadczyny mają charakter jednostronny i zwykle odbywają się bez świadków albo w obecności przypadkowych osób. Jedna z osób prosi drugą o rękę i wręcza pierścionek. Dopiero zgoda sprawia, że para jest zaręczona, dlatego oświadczyny nieprzyjęte nie prowadzą do zaręczyn.
W języku potocznym oba słowa bywają używane zamiennie, co wynika ze zmiany obyczaju. Dawniej o przyszłym małżeństwie rozmawiały przede wszystkim rodziny, a uroczyste zaręczyny odbywały się w domu panny, przy rodzicach obojga młodych. Współcześnie decyzję podejmuje sama para, a przyjęcie zaręczynowe, jeśli się odbywa, jest osobnym spotkaniem urządzanym kilka dni lub tygodni po oświadczynach.
Czy zaręczyny mają skutki prawne?
W polskim prawie cywilnym zaręczyny nie są uregulowane i nie tworzą obowiązku zawarcia małżeństwa.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera przepisów o zaręczynach ani o narzeczeństwie. Narzeczeni nie nabywają wobec siebie praw przysługujących małżonkom, takich jak wspólność majątkowa czy dziedziczenie z ustawy. Każda ze stron może odstąpić od zamiaru ślubu, a małżeństwo powstaje dopiero przez złożenie oświadczeń przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed duchownym, w trybie przewidzianym przepisami.
Zaręczyny zna natomiast prawo kanoniczne Kościoła katolickiego, które nazywa je przyrzeczeniem małżeństwa. Kodeks prawa kanonicznego odsyła w tej sprawie do przepisów ustalanych przez konferencję episkopatu i zastrzega, że z takiego przyrzeczenia nie wynika możliwość domagania się zawarcia małżeństwa. Dopuszcza jedynie dochodzenie naprawienia szkód, jeżeli powstały. Kościół przewiduje także obrzęd błogosławieństwa narzeczonych, który ma charakter dobrowolny.
Od zaręczyn do ślubu nie musi upłynąć żaden określony czas. Terminy pojawiają się dopiero na etapie formalności ślubnych: małżeństwo przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego może zostać zawarte co do zasady nie wcześniej niż po miesiącu od złożenia przez przyszłych małżonków zapewnienia o braku przeszkód.
Jak wygląda przyjęcie zaręczynowe?
Przyjęcie zaręczynowe to spotkanie w kameralnym gronie, podczas którego narzeczeni ogłaszają swoją decyzję, a rodziny obu stron mają okazję się poznać.
Zgodnie z tradycją odbywało się w domu rodziców narzeczonej. Narzeczony przychodził z kwiatami dla przyszłej żony i jej matki, prosił rodziców o zgodę na małżeństwo, a po jej uzyskaniu wszyscy zasiadali do wspólnego posiłku. Współcześnie spotkanie urządza się w domu jednej z rodzin, w mieszkaniu pary albo w restauracji, a jego gospodarzami coraz częściej są sami narzeczeni.
Przebieg jest prosty i nie wymaga rozbudowanego scenariusza. Po powitaniu i wzajemnym przedstawieniu rodzin podaje się obiad albo kolację, a toast za pomyślność pary wznosi zwykle ojciec jednej ze stron. Rozmowa przy stole schodzi na plany dotyczące ślubu: przybliżony termin, charakter uroczystości i podział przygotowań.
Liczba gości jest niewielka. Najczęściej zaprasza się rodziców, rodzeństwo i dziadków, czasem także świadków przyszłego ślubu. Goście przynoszą kwiaty albo drobny upominek, natomiast kosztowne prezenty nie są przyjęte, ponieważ ich porą jest wesele.
Jakie zwyczaje wiążą się z pierścionkiem zaręczynowym?
Pierścionek zaręczynowy jest znakiem przyjętych oświadczyn, a zwyczaje z nim związane różnią się w zależności od kraju.
-
ręka i palec - w Polsce pierścionek nosi się na palcu serdecznym prawej ręki, natomiast w wielu krajach Europy Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych na lewej,
-
kamień - najczęściej biały, szlachetny albo syntetyczny, choć wybiera się też kamienie barwne,
-
wybór - pierścionek kupuje zwykle osoba, która się oświadcza, ale część par wybiera go wspólnie już po oświadczynach,
-
pamiątka rodzinna - pierścionek odziedziczony po matce lub babce bywa przekazywany kolejnemu pokoleniu,
-
po ślubie - pierścionek nosi się razem z obrączką albo przekłada na drugą rękę.
Tradycję noszenia pierścionka na lewej ręce wywodzi się ze starożytnego przekonania, że z palca serdecznego tej dłoni biegnie żyła prowadząca prosto do serca. Samo wręczanie pierścienia na znak zaręczyn znane było już w starożytnym Rzymie, gdzie początkowo wykonywano go z żelaza.
Jak przygotować przyjęcie zaręczynowe?
Przygotowanie przyjęcia zaręczynowego sprowadza się do kilku decyzji, które narzeczeni podejmują wspólnie z rodzicami.
-
termin - dogodny dla obu rodzin, zwłaszcza gdy mieszkają w różnych miejscowościach,
-
miejsce - dom albo sala w restauracji, w której można swobodnie rozmawiać przy jednym stole,
-
lista gości - ograniczona do osób najbliższych, ułożona tak, aby obie strony były reprezentowane w podobnym stopniu,
-
rozsadzenie - rodziny przemieszane przy stole, co ułatwia poznanie się,
-
menu - obiad lub kolacja z deserem, z uwzględnieniem diet i upodobań starszych gości,
-
przebieg - ustalenie, kto powita zebranych i wzniesie toast,
-
fotografie - pamiątkowe zdjęcie obu rodzin, często pierwsze wspólne.
Przy pierwszym spotkaniu rodzin znaczenie ma neutralność miejsca. Sala w restauracji albo w hotelu zdejmuje z jednej strony obowiązek gospodarza i pozwala obu rodzinom wystąpić w roli gości. Gdy krewni przyjeżdżają z daleka, przyjęcie łączy się często z noclegiem i wspólnym śniadaniem następnego dnia.
Jaka jest historia zaręczyn?
Historia zaręczyn sięga starożytności, a przez większość dziejów była to umowa między rodzinami, nie zaś prywatna decyzja dwojga ludzi.
Najstarsze wzmianki o zaręczynach zawiera Stary Testament. Formalne zasady wypracowało prawo rzymskie, w którym przyrzeczenie małżeństwa nosiło nazwę sponsalia. W późnym cesarstwie upowszechnił się zwyczaj wzmacniania obietnicy zadatkiem, który przepadał, gdy narzeczony nie dotrzymał słowa. Chrześcijaństwo utrwaliło rozróżnienie między narzeczeństwem a małżeństwem i sprzeciwiało się zrywaniu zaręczyn bez ważnego powodu.
W dawnej Polsce uroczystość nazywano zrękowinami, a nazwa ta nawiązuje do podania sobie rąk przez młodych w obecności świadków. Poprzedzały ją swaty, czyli rozmowy prowadzone w imieniu kawalera przez osobę cieszącą się zaufaniem obu rodzin. Podczas zrękowin omawiano posag i termin ślubu, a ustalenia miały wagę zobowiązania honorowego, którego zerwanie przynosiło ujmę.
W XIX i XX wieku zaręczyny stopniowo traciły charakter umowy majątkowej. Decyzja o małżeństwie przeszła w ręce samych zainteresowanych, a rola rodziców ograniczyła się do błogosławieństwa i udziału w rodzinnym przyjęciu. Współczesne zaręczyny łączą więc dwa elementy: prywatne oświadczyny, których forma zależy od pomysłowości pary, oraz spotkanie rodzin nawiązujące do dawnego obyczaju.
Źródła
-
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy o zawarciu małżeństwa
-
Kodeks prawa kanonicznego z 1983 r., kanon 1062 o przyrzeczeniu małżeństwa
-
Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, obrzęd błogosławieństwa narzeczonych
-
Słownik języka polskiego PWN, hasła „zaręczyny”, „oświadczyny” i „zrękowiny”
