Łaźnia parowa - co to?

Łaźnia parowa to pomieszczenie kąpielowe wypełnione parą wodną, w którym umiarkowana temperatura łączy się z bardzo wysoką wilgotnością powietrza. Temperatura wynosi w niej zwykle około 40-50 stopni Celsjusza, a wilgotność zbliża się do stu procent, przez co wnętrze spowija gęsta, ciepła mgła.

Od sauny suchej łaźnię parową odróżnia już sam wygląd. Zamiast drewna stosuje się w niej materiały odporne na stałą wilgoć: płytki ceramiczne, mozaikę, kamień albo tworzywo. Siedziska są murowane lub formowane razem ze ścianami, a strop ma często kształt sklepienia lub jest pochylony, dzięki czemu skroplona woda spływa po ścianach, zamiast kapać na siedzących.

Łaźnia parowa bywa nazywana sauną parową albo sauną mokrą, choć z sauną fińską łączy ją tylko cel, czyli rozgrzanie ciała. W strefach wellness oba pomieszczenia sąsiadują ze sobą, ponieważ odpowiadają na różne potrzeby: jedno daje suchy żar, drugie wilgotne, łagodne ciepło.

Jak działa łaźnia parowa?

Łaźnia parowa działa dzięki wytwornicy pary, która podgrzewa wodę do wrzenia i wtłacza powstałą parę do kabiny.

Urządzenie nazywane generatorem pary znajduje się poza pomieszczeniem, zwykle w zapleczu technicznym. Para trafia do wnętrza przewodem zakończonym dyszą umieszczoną nisko przy podłodze, z dala od siedzisk, ponieważ w miejscu wylotu jest gorąca. Czujnik temperatury steruje pracą wytwornicy: gdy kabina osiąga zadaną wartość, dopływ pary ustaje, a gdy się ochładza, zostaje wznowiony. Stąd charakterystyczne dla łaźni okresowe syczenie i falowanie mgły.

Do pary dodaje się często olejki zapachowe, na przykład eukaliptusowy lub miętowy, dozowane automatycznie do przewodu parowego. Wnętrze musi mieć wentylację i odpływ w posadzce, bo skropliny stale spływają po ścianach i siedziskach. W wielu łaźniach podgrzewa się też same siedziska i ściany, żeby kontakt z nimi nie był nieprzyjemnie chłodny.

Czym łaźnia parowa różni się od sauny fińskiej?

Łaźnia parowa różni się od sauny fińskiej odwrotnym układem warunków: temperatura jest w niej mniej więcej o połowę niższa, a wilgotność wielokrotnie wyższa.

temperatura - w łaźni około 40-50 stopni Celsjusza, w saunie fińskiej około 80-100 stopni,
wilgotność - w łaźni bliska stu procent, w saunie fińskiej niska,
materiał wnętrza - w łaźni ceramika, kamień lub tworzywo, w saunie drewno,
źródło ciepła - w łaźni wytwornica pary poza kabiną, w saunie piec z kamieniami wewnątrz,
widoczność - w łaźni ograniczona przez mgłę, w saunie pełna,
odczucie - w łaźni wilgotne, otulające ciepło, w saunie suchy żar.

Niższa temperatura nie oznacza, że łaźnia mniej obciąża organizm. W powietrzu nasyconym parą pot nie odparowuje ze skóry, a to właśnie parowanie chłodzi ciało. Organizm traci więc swój główny sposób oddawania ciepła i nagrzewa się mimo pozornie łagodnych warunków. Wilgoć widoczna na skórze w łaźni to zresztą w dużej części skroplona para, a nie sam pot.

Jakie są rodzaje łaźni parowych?

Łaźnie parowe występują w kilku odmianach, które wywodzą się z różnych tradycji kąpielowych i różnią się temperaturą, wystrojem oraz przebiegiem kąpieli.

łaźnia rzymska - nawiązuje do starożytnych term, w których przechodziło się kolejno przez sale o różnej temperaturze; słowniki objaśniają ją jako kąpiel w gorącym, suchym powietrzu, po której następuje kąpiel w letniej wodzie, ale we współczesnych obiektach nazwę tę nosi często zwykła łaźnia parowa z mozaiką i sklepieniem,
hammam, czyli łaźnia turecka - łączy ciepłe, wilgotne powietrze z rytuałem mycia: ciało rozgrzewa się na podgrzewanym kamiennym podeście, a następnie myje pianą i poddaje peelingowi szorstką rękawicą,
bania - łaźnia rosyjska, drewniana, ogrzewana piecem z kamieniami obficie polewanymi wodą, z charakterystycznym zwyczajem smagania ciała witkami,
łaźnia ziołowa - do pary dodawane są wyciągi lub olejki roślinne,
łaźnia solna - para wytwarzana jest z dodatkiem solanki albo ściany wyłożone są blokami soli.

W ofertach obiektów nazwy te stosuje się dość swobodnie i to samo pomieszczenie bywa opisywane jako łaźnia rzymska, parowa lub turecka. O tym, czego się spodziewać, najlepiej informuje podana temperatura i wilgotność, a w przypadku hammamu także to, czy obiekt prowadzi rytuał mycia wykonywany przez obsługę.

Jak korzystać z łaźni parowej?

Z łaźni parowej korzysta się podobnie jak z sauny, czyli w cyklach rozgrzewania, schładzania i odpoczynku, ale z kilkoma odrębnymi zwyczajami.

prysznic przed wejściem - obowiązkowy ze względów higienicznych,
spłukanie siedziska - przed zajęciem miejsca i po seansie polewa się je wodą z węża lub prysznica umieszczonego w kabinie,
ręcznik zgodnie z regulaminem - w części obiektów zostawia się go na wieszaku przed drzwiami, bo w parze natychmiast nasiąka, w innych siada się na nim tak jak w saunie,
pobyt trwający zwykle od kilku do kilkunastu minut - wyznacznikiem jest samopoczucie, a nie zegar,
schłodzenie - chłodny prysznic rozpoczynany od stóp i dłoni,
odpoczynek i uzupełnienie płynów - przed kolejnym wejściem.

Łaźnia parowa bywa polecana jako pierwszy etap pobytu w strefie saun, zwłaszcza osobom, które dopiero poznają kąpiele cieplne, ponieważ niższa temperatura pozwala oswoić się z ciepłem. Wilgotne powietrze jest też łagodniejsze dla śluzówek nosa i gardła niż suchy żar. Podłoga i siedziska są mokre, dlatego po kabinie należy poruszać się ostrożnie.

Kto nie powinien korzystać z łaźni parowej?

Z łaźni parowej nie powinny korzystać osoby, u których przegrzanie organizmu albo wysoka wilgotność powietrza mogą pogorszyć stan zdrowia.

Dotyczy to przede wszystkim infekcji z gorączką, ostrych stanów zapalnych, niewyrównanych chorób serca i układu krążenia oraz otwartych ran i zmian skórnych o charakterze zakaźnym. Osoby z astmą i innymi przewlekłymi chorobami płuc reagują na gęstą parę różnie, dlatego pierwszą wizytę powinna poprzedzić rozmowa z lekarzem. Konsultacji wymagają również ciąża i przyjmowanie leków wpływających na krążenie. Podobnie jak do sauny, do łaźni nie wchodzi się po alkoholu.

Dzieci korzystają z łaźni wyłącznie na zasadach określonych w regulaminie obiektu. Wiele hoteli dopuszcza do stref saun tylko osoby dorosłe, a inne zezwala na krótki pobyt dziecka pod opieką rodzica.

Jaka jest historia łaźni parowej?

Historia łaźni parowej sięga starożytności, a jej najbardziej rozwiniętą dawną formą były rzymskie termy.

Rzymianie budowali publiczne zespoły kąpielowe z salami o stopniowanej temperaturze: letnią, gorącą i zimną. Ciepło zapewniał system, w którym gorące powietrze z paleniska krążyło pod podłogą i w ścianach. Termy były miejscem mycia, ćwiczeń i spotkań towarzyskich, dostępnym dla szerokich warstw mieszkańców miast.

Po upadku zachodniej części cesarstwa tradycję tę przejęły Bizancjum i świat islamu. Hammam stał się stałym elementem miast Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i Turcji, powiązanym z nakazem czystości przed modlitwą. W średniowiecznej Europie działały miejskie łaźnie publiczne, które w czasach nowożytnych stopniowo zanikały, między innymi z obawy przed szerzeniem się chorób.

Moda na łaźnie wróciła w XIX wieku wraz z zainteresowaniem Orientem i rozwojem uzdrowisk. W XX wieku elektryczne wytwornice pary oraz kabiny z tworzyw umożliwiły urządzanie łaźni w hotelach, pływalniach i prywatnych domach, bez pieców i rozbudowanych instalacji znanych z dawnych budowli.