Morze Bałtyckie

Morze Bałtyckie - co to?

Morze Bałtyckie (nazywane potocznie Bałtykiem) to śródlądowe morze szelfowe w północnej Europie, stanowiące część systemu Oceanu Atlantyckiego, z którym łączy się jedynie przez wąskie cieśniny duńskie. Zajmuje powierzchnię około 415 tys. km² wraz z Kattegatem, a jego zlewisko obejmuje ponad 1,7 mln km², czyli obszar czterokrotnie większy od samego morza. Bałtyk otoczony jest lądem przez dziewięć państw: Polskę, Niemcy, Danię, Szwecję, Finlandię, Rosję, Estonię, Łotwę i Litwę. Polskie wybrzeże liczy około 770 kilometrów, z czego zdecydowaną większość stanowią plaże piaszczyste, co odróżnia je od skalistych brzegów północnej części akwenu. Dla osób wypoczywających nad morzem najważniejsze są trzy cechy Bałtyku: niewielkie zasolenie, brak odczuwalnych pływów oraz łagodnie opadające dno w strefie przybrzeżnej, dzięki czemu polskie plaże uchodzą za przyjazne dla rodzin z dziećmi.

Jaka jest różnica między Morzem Bałtyckim a Zatoką Gdańską?

Główna różnica polega na skali i charakterze akwenu: Morze Bałtyckie to całe morze śródlądowe rozciągające się między Skandynawią a Europą Środkową i Wschodnią, natomiast Zatoka Gdańska to jego południowo-wschodnia część, wcinająca się w ląd i osłonięta od otwartego morza. Zatoka Gdańska zajmuje powierzchnię około 4,9 tys. km² i domknięta jest od zachodu Półwyspem Helskim, a od wschodu Mierzeją Wiślaną. Wewnątrz niej wydzielono jeszcze mniejszy akwen, Zatokę Pucką, oddzieloną od reszty zatoki podwodną łachą zwaną Ryfem Mew. Najgłębszym punktem jest Głębia Gdańska, sięgająca 118 metrów, czyli najgłębsze miejsce polskich obszarów morskich. W praktyce oznacza to zauważalne różnice w warunkach wypoczynku:

woda w zatoce nagrzewa się szybciej niż na otwartym morzu i latem bywa o kilka stopni cieplejsza,
osłonięcie Półwyspem Helskim ogranicza falowanie, dzięki czemu kąpiel jest spokojniejsza,
płytka i ciepła Zatoka Pucka stanowi jedno z najlepszych w Europie miejsc do windsurfingu i kitesurfingu,
plaże Gdańska, Sopotu i Gdyni leżą właśnie nad Zatoką Gdańską, a nie nad otwartym Bałtykiem, który zaczyna się dopiero za cyplem helskim.

Czym charakteryzuje się Morze Bałtyckie?

Charakterystyka Bałtyku opiera się na trzech cechach, które łącznie nie występują w żadnym innym morzu Europy: bardzo niskim zasoleniu, niewielkiej głębokości oraz młodym wieku geologicznym.

zasolenie - średnio około 7 promili, czyli mniej więcej pięć razy mniej niż w Morzu Śródziemnym; w cieśninach duńskich sięga kilkunastu promili, a w północnej części Zatoki Botnickiej spada do około 3 promili,
głębokość - średnio 52 metry, co czyni Bałtyk jednym z najpłytszych mórz świata; najgłębszym punktem jest Głębia Landsort u wybrzeży Szwecji (459 metrów),
pływy - praktycznie niewyczuwalne, zwykle w granicach kilku centymetrów, w odróżnieniu od kilkumetrowych wahań na Atlantyku,
wiek - Bałtyk to najmłodsze morze Europy, ukształtowane dopiero po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia,
fauna - mieszanka gatunków słonowodnych i słodkowodnych, w tym śledź, szprot, dorsz, flądra, a także foki szare i morświny,
bursztyn - kopalna żywica wyrzucana na brzeg po sztormach, od stuleci związana z Gdańskiem i jego tradycją jubilerską.

Niskie zasolenie ma wymierne konsekwencje dla wypoczywających: woda mniej szczypie w oczy i nie zostawia na skórze warstwy soli, ale też słabiej wypycha ciało ku górze, więc pływanie wymaga nieco więcej wysiłku niż w morzach o wyższym zasoleniu. Charakterystyczne jest również zjawisko zimnych prądów wstępujących, przez które temperatura wody potrafi spaść o kilka stopni w ciągu jednej doby.

Jaka jest temperatura wody w Bałtyku?

Temperatura wody w Bałtyku zmienia się w ciągu roku w bardzo szerokim zakresie i przy polskim wybrzeżu waha się mniej więcej od 2 do 22 stopni Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa zwykle od końca czerwca do początku września, kiedy woda w Zatoce Gdańskiej osiąga najczęściej od 18 do 21 stopni. Najcieplejszy jest przełom lipca i sierpnia. Wiosną, w maju i czerwcu, temperatura rzadko przekracza 14 stopni, a jesienią morze stygnie wolniej niż powietrze, więc jeszcze we wrześniu bywa cieplejsze niż plaża o poranku. Zimą woda przy brzegu schładza się do kilku stopni, a w mroźne sezony przy linii brzegowej i w płytkiej Zatoce Puckiej pojawia się lód. Na temperaturę silnie wpływa kierunek wiatru. Wiatry z lądu spychają nagrzaną wodę powierzchniową w głąb morza, a jej miejsce zajmuje chłodna woda z głębin, przez co nawet w środku lata kąpiel potrafi być z dnia na dzień znacznie chłodniejsza.

Jak wygląda wybrzeże Bałtyku w Gdańsku?

Wybrzeże Bałtyku w granicach Gdańska ciągnie się na kilkanaście kilometrów wzdłuż Zatoki Gdańskiej i ma charakter piaszczysty, z szerokimi plażami oddzielonymi od zabudowy pasem wydm i nadmorskiego lasu. Najbardziej znane odcinki to Brzeźno, Jelitkowo, Stogi oraz Sobieszewo. Plaże w Jelitkowie i Brzeźnie sąsiadują bezpośrednio z Parkiem Nadmorskim im. Ronalda Reagana, przez który prowadzi nadmorska promenada łącząca Gdańsk z Sopotem. Wschodnia część miasta, czyli Wyspa Sobieszewska, ma charakter najbardziej naturalny: znajdują się tam rezerwaty ptasie Ptasi Raj i Mewia Łacha, a ruch turystyczny jest wyraźnie mniejszy. Cechą wspólną gdańskich plaż jest łagodne zejście do wody, szeroki pas piasku oraz bezpośrednie sąsiedztwo terenów zielonych, dzięki czemu spacer brzegiem morza można połączyć z wyjściem do lasu. Poza sezonem plaże pozostają dostępne i pełnią funkcję miejsca spacerowego przez cały rok.

Jaka jest historia Morza Bałtyckiego?

Historia Bałtyku to zaledwie kilkanaście tysięcy lat, w trakcie których akwen kilkukrotnie zmieniał charakter, przechodząc od jeziora lodowcowego do morza połączonego z oceanem. Po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego, około 12 tysięcy lat przed naszą erą, powstało Bałtyckie Jezioro Lodowe, zbiornik wód słodkich. Kolejne fazy to Morze Yoldiowe, w którym pojawiła się woda słona, następnie ponownie słodkowodne Jezioro Ancylusowe, a około 6 tysięcy lat przed naszą erą Morze Litorynowe, o zasoleniu wyższym niż dzisiejsze. Współczesny Bałtyk, określany jako Morze Mya, ukształtował się mniej więcej dwa tysiące lat temu i wciąż podlega ruchom izostatycznym, przez które północna część akwenu powoli się podnosi. W wymiarze cywilizacyjnym Bałtyk od starożytności funkcjonował jako szlak handlowy, przede wszystkim za sprawą bursztynu transportowanego szlakiem bursztynowym znad Zatoki Gdańskiej aż nad Morze Śródziemne. We wczesnym średniowieczu akwen zdominowali Wikingowie, a od XIII wieku sieć portów bałtyckich zorganizowała Hanza, do której należał również Gdańsk. W kolejnych stuleciach morze pozostawało areną rywalizacji o dominację handlową i militarną, a w XX wieku sceną wydarzeń II wojny światowej, w tym walk na Westerplatte oraz ewakuacji morskiej z 1945 roku, po której na dnie pozostały setki wraków. Współcześnie Bałtyk objęty jest międzynarodową ochroną w ramach Komisji Helsińskiej, powołanej do przeciwdziałania zanieczyszczeniu i eutrofizacji morza.

Morze Bałtyckie