Sauna fińska to sauna sucha, czyli drewniane pomieszczenie ogrzewane piecem z kamieniami, w którym panuje wysoka temperatura przy niskiej wilgotności powietrza. Temperatura wynosi w niej zwykle od 80 do 100 stopni Celsjusza, a wilgotność nie przekracza na ogół kilkunastu procent.
Suche powietrze sprawia, że tak wysoka temperatura jest dla człowieka znośna. Pot szybko odparowuje ze skóry i chłodzi ciało, dlatego kilkanaście minut w stu stopniach nie powoduje oparzeń, choć woda o tej temperaturze już wrze. W odpowiedzi na ciepło naczynia krwionośne w skórze rozszerzają się, tętno przyspiesza, a organizm intensywnie się poci.
Samo słowo „sauna” pochodzi z języka fińskiego i należy do nielicznych wyrazów tego języka, które przyjęły się na całym świecie. Określenie „fińska” dodaje się po to, by odróżnić ten rodzaj sauny od łaźni parowej, biosauny i kabin na podczerwień, które działają w innych warunkach. W hotelowych strefach saun sauna fińska jest zazwyczaj najgorętszym pomieszczeniem.
Jak zbudowana jest sauna fińska?
Sauna fińska składa się z kabiny wyłożonej drewnem, ław ustawionych na kilku poziomach oraz pieca z kamieniami, który nagrzewa powietrze.
Drewno jest w niej materiałem podstawowym, ponieważ słabo przewodzi ciepło i nie parzy przy dotyku, w przeciwieństwie do metalu czy ceramiki. Na ściany i ławy wybiera się gatunki, które nie wydzielają żywicy i nie nagrzewają się nadmiernie. Z tego samego powodu w kabinie unika się odsłoniętych elementów metalowych, a klamki i oparcia wykonuje się z drewna.
Ławy ustawia się schodkowo, bo ciepłe powietrze unosi się ku górze. Różnica temperatur między najniższą a najwyższą ławą jest wyraźnie odczuwalna, dlatego osoby początkujące siadają niżej, a doświadczone wyżej. Piec ogrzewa warstwę kamieni, które gromadzą ciepło i oddają je równomiernie. W obiektach publicznych stosuje się niemal wyłącznie piece elektryczne ze sterownikiem utrzymującym zadaną temperaturę, natomiast w saunach przydomowych i wolnostojących spotyka się także piece opalane drewnem.
Czym sauna fińska różni się od innych saun?
Sauna fińska różni się od pozostałych rodzajów saun połączeniem najwyższej temperatury z najniższą wilgotnością, co przekłada się na krótszy i bardziej intensywny seans.
-
sauna fińska - około 80-100 stopni Celsjusza i suche powietrze, wnętrze drewniane, seans krótki,
-
biosauna - około 50-60 stopni przy umiarkowanej wilgotności, łagodniejsza i pozwalająca na dłuższy pobyt,
-
łaźnia parowa - około 40-50 stopni przy wilgotności bliskiej stu procent, wnętrze wyłożone ceramiką lub kamieniem, powietrze wypełnione mgłą,
-
sauna na podczerwień - promienniki ogrzewają bezpośrednio ciało, a powietrze w kabinie pozostaje znacznie chłodniejsze niż w saunie fińskiej.
Różnica w odczuciach wynika z zachowania potu. W suchym powietrzu sauny fińskiej pot odparowuje i chłodzi skórę, więc organizm dobrze znosi nawet bardzo wysoką temperaturę. W łaźni parowej powietrze jest nasycone wilgocią, pot nie ma jak odparować i dlatego znacznie niższa temperatura bywa odbierana jako równie obciążająca.
Jak przebiega seans w saunie fińskiej?
Seans w saunie fińskiej składa się z trzech powtarzanych etapów: nagrzewania ciała, schładzania i odpoczynku.
-
przygotowanie - prysznic i dokładne osuszenie ciała, ponieważ sucha skóra szybciej zaczyna się pocić,
-
nagrzewanie - pobyt w kabinie trwający zwykle od kilku do kilkunastu minut, na ręczniku rozłożonym na ławie,
-
schładzanie - wyjście na świeże powietrze, a następnie chłodny prysznic lub zanurzenie w basenie z zimną wodą, zaczynając od stóp i dłoni,
-
odpoczynek - co najmniej tyle czasu, ile trwało nagrzewanie, w pozycji leżącej lub siedzącej, z uzupełnieniem płynów.
Cykl powtarza się zazwyczaj dwa lub trzy razy. O długości pobytu w kabinie decyduje samopoczucie, a nie zegar: zawroty głowy, kołatanie serca albo uczucie duszności oznaczają, że należy wyjść od razu. Ostatnie minuty przed wyjściem dobrze jest spędzić na siedząco, żeby krążenie przystosowało się do pozycji pionowej.
Z sauną fińską wiąże się zwyczaj polewania rozgrzanych kamieni wodą. Powstaje wtedy obłok gorącej pary, który na chwilę podnosi wilgotność i potęguje odczucie ciepła. Finowie nazywają tę parę słowem „löyly”. W obiektach publicznych kamienie polewa zwykle wyłącznie obsługa, często podczas zapowiedzianych seansów z użyciem olejków zapachowych.
Jakie zasady obowiązują w saunie fińskiej?
Zasady korzystania z sauny fińskiej wynikają z higieny, bezpieczeństwa i szacunku dla pozostałych osób w kabinie.
-
ręcznik pod całym ciałem - także pod stopami, tak aby pot nie wsiąkał w drewno,
-
brak obuwia - klapki zostawia się przed drzwiami,
-
brak biżuterii i zegarków - metal nagrzewa się i może oparzyć skórę,
-
strój zgodny z regulaminem - w części obiektów obowiązuje strefa bez strojów kąpielowych, w innych wchodzi się w stroju lub owiniętym w ręcznik,
-
sprawne wchodzenie i wychodzenie - drzwi otwarte dłużej niż to konieczne wychładzają kabinę,
-
cisza lub rozmowa półgłosem - sauna służy odpoczynkowi,
-
trzeźwość - alkohol przed seansem i w jego trakcie zwiększa ryzyko zasłabnięcia.
Tworzywa sztuczne, z których szyje się stroje kąpielowe, źle znoszą wysoką temperaturę i utrudniają odparowanie potu, stąd zasada saunowania bez stroju przyjęta w obiektach wyspecjalizowanych. W hotelach rozstrzyga o tym regulamin strefy, który warto przeczytać przed pierwszym wejściem.
Kto nie powinien korzystać z sauny fińskiej?
Z sauny fińskiej nie powinny korzystać osoby, dla których gwałtowna zmiana temperatury stanowi obciążenie niebezpieczne dla zdrowia.
Przeciwwskazaniem są przede wszystkim infekcje przebiegające z gorączką, ostre stany zapalne, niedawno przebyty zawał serca i niewyrównane choroby układu krążenia. Konsultacji z lekarzem wymagają również nadciśnienie tętnicze, przyjmowanie leków wpływających na krążenie lub krzepliwość krwi, padaczka oraz ciąża. Do sauny nie wchodzi się po alkoholu, bezpośrednio po obfitym posiłku ani po dużym wysiłku fizycznym, zanim tętno wróci do normy.
Osobną kwestią jest wiek. Dzieci gorzej regulują temperaturę ciała niż dorośli, dlatego wiele obiektów wprowadza dolną granicę wieku albo dopuszcza najmłodszych tylko pod opieką rodzica i na krótki czas, na najniższej ławie. Osobom starszym i początkującym zaleca się krótsze seanse oraz łagodniejsze schładzanie.
Skąd pochodzi sauna fińska?
Sauna fińska pochodzi z Finlandii, gdzie od stuleci jest częścią codziennego życia, a nie luksusem zarezerwowanym na wyjątkowe okazje.
Najstarszą formą była sauna dymna, pozbawiona komina. Palenisko nagrzewało przez kilka godzin stos kamieni, po czym dym wypuszczano na zewnątrz i dopiero wtedy wchodzono do środka. W gospodarstwach wiejskich sauna była najczystszym pomieszczeniem: myto się w niej, leczono, a dawniej także przyjmowano porody. Z czasem pojawiły się piece z kominem, które pozwoliły palić ogień podczas kąpieli, a w XX wieku piece elektryczne, dzięki którym saunę można było urządzić w mieszkaniu w bloku i w obiekcie publicznym.
Skalę zjawiska pokazują liczby przywoływane przez UNESCO: w kraju liczącym około pięciu i pół miliona mieszkańców działa ponad trzy miliony saun. W 2020 roku kultura sauny w Finlandii została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.
Poza Finlandię zwyczaj rozprzestrzenił się w XX wieku, najpierw do krajów sąsiednich i do Niemiec, a następnie na cały świat. W Polsce sauny upowszechniły się wraz z rozwojem pływalni, klubów sportowych i hotelowych stref wellness, a od 2014 roku zasady poprawnego saunowania popularyzuje Polskie Towarzystwo Saunowe.
Źródła
-
UNESCO, lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości, wpis „Kultura sauny w Finlandii” z 2020 r.
-
Polskie Towarzystwo Saunowe, zasady poprawnego i bezpiecznego saunowania
-
Suomen Saunaseura (Fińskie Towarzystwo Saunowe), materiały o tradycji saunowania
-
Słownik języka polskiego PWN, hasło „sauna”
