Turysta - co to?
Turysta to osoba podróżująca poza swoje zwykłe otoczenie na okres krótszy niż rok, w celu innym niż podjęcie pracy zarobkowej w odwiedzanym miejscu, która spędza tam co najmniej jedną noc. Kryterium noclegu jest w tej definicji rozstrzygające i odróżnia turystę od odwiedzającego jednodniowego, wracającego do domu tego samego dnia.
Definicja ta pochodzi ze standardów Światowej Organizacji Turystyki i stanowi podstawę statystyki turystycznej. W praktyce oznacza to, że turystą jest zarówno osoba jadąca na dwutygodniowy wypoczynek nad morze, jak i uczestnik dwudniowej konferencji czy osoba odwiedzająca rodzinę w innym mieście z noclegiem.
Samo słowo wywodzi się z angielskiego określenia oznaczającego okrężną podróż, które upowszechniło się na przełomie XVIII i XIX wieku. Do polszczyzny weszło w XIX stuleciu, wraz z rozwojem zorganizowanego ruchu krajoznawczego.
Jaka jest różnica między turystą a podróżnikiem?
Formalnie rzecz biorąc, różnicy nie ma: statystyka zalicza obie te osoby do tej samej kategorii. Rozróżnienie funkcjonuje natomiast w języku potocznym i dotyczy stylu podróżowania, a nie jego istoty.
Turystą nazywa się zwykle osobę korzystającą z gotowej oferty: rezerwującą nocleg, poruszającą się po miejscach opisanych w przewodnikach, podróżującą w wyznaczonym terminie. Mianem podróżnika określa się natomiast kogoś, kto planuje trasę samodzielnie, unika miejsc typowo turystycznych i przebywa w drodze dłużej. W literaturze przedmiotu podział ten bywa opisywany jako różnica między podróżą zorganizowaną a eksploracyjną.
Warto zauważyć, że przeciwstawianie tych postaw ma charakter głównie towarzyski i wartościujący. Ta sama osoba potrafi w ciągu roku odbyć tygodniowy pobyt w hotelu z pełnym wyżywieniem i samodzielną wyprawę bez ustalonego planu, a jedno nie wyklucza drugiego.
Jakie są rodzaje turystów?
Typologie turystów opierają się na sposobie organizacji wyjazdu, oczekiwaniach wobec miejsca oraz gotowości do kontaktu z lokalną kulturą.
Klasyczny podział wyróżnia cztery postawy:
-
turysta masowy zorganizowany - korzysta z gotowego pakietu, oczekuje warunków znanych z domu i rzadko wychodzi poza sprawdzone trasy,
-
turysta masowy indywidualny - rezerwuje samodzielnie, ale porusza się po dobrze zagospodarowanych obszarach,
-
odkrywca - planuje trasę sam, szuka miejsc mniej oczywistych, zachowując jednak zaplecze noclegowe o przewidywalnym standardzie,
-
turysta swobodny - rezygnuje z planu i utartych szlaków, wtapiając się w rytm odwiedzanego miejsca.
Odrębne podziały opierają się na celu wyjazdu i profilu gościa:
-
turyści rodzinni - podróżujący z dziećmi, dla których kluczowe są zaplecze, bezpieczeństwo i dostosowanie oferty do najmłodszych,
-
pary - częściej wybierające pobyty poza sezonem oraz obiekty z zapleczem regeneracyjnym,
-
turyści biznesowi - przyjeżdżający na spotkania i konferencje, zwykle na krótko i poza szczytem sezonu,
-
turyści aktywni - motywowani konkretną formą aktywności, na przykład żeglarstwem czy jazdą na rowerze,
-
turyści weekendowi - realizujący kilka krótkich wyjazdów w ciągu roku zamiast jednego długiego.
Jakie obowiązki i prawa ma turysta?
Pobyt turystyczny wiąże się z kilkoma obowiązkami wynikającymi z przepisów oraz z regulaminów odwiedzanych miejsc.
-
opłata miejscowa - pobierana w gminach o szczególnych walorach klimatycznych i krajobrazowych od osób przebywających dłużej niż dobę w celach turystycznych, wypoczynkowych lub szkoleniowych, naliczana za każdą rozpoczętą dobę i pobierana zwykle przez obiekt noclegowy,
-
opłata uzdrowiskowa - odpowiednik powyższej w miejscowościach o statusie uzdrowiska, takich jak Sopot, zwykle w wyższej stawce,
-
regulaminy obiektów - godziny ciszy nocnej, zasady korzystania ze stref wellness, ograniczenia wiekowe oraz zasady dotyczące zwierząt,
-
przepisy o ochronie przyrody - zakaz wstępu poza wyznaczone szlaki w parkach narodowych i rezerwatach, ograniczenia dotyczące wydm i siedlisk ptaków,
-
zasady bezpieczeństwa nad wodą - kąpiel w miejscach wyznaczonych i podporządkowanie się poleceniom ratowników.
Po stronie uprawnień turysta korzysta z ochrony konsumenckiej. Przy zakupie imprezy turystycznej obowiązują przepisy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, które gwarantują między innymi prawo do informacji przed zawarciem umowy, prawo do reklamacji przy niezgodności usługi z umową oraz zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności organizatora. Przy rezerwacji bezpośredniej w obiekcie podstawą pozostaje regulamin i warunki rezerwacji, dlatego warto sprawdzić zasady odwołania pobytu jeszcze przed dokonaniem płatności.
Kim jest turysta nad Zatoką Gdańską?
Profil gościa odwiedzającego Zatokę Gdańską wyróżnia się na tle innych regionów Polski kilkoma cechami.
Dominuje turystyka krajowa, a udział gości zagranicznych, choć rośnie, pozostaje niższy niż w Krakowie czy Warszawie. Wśród cudzoziemców najliczniejsze grupy przyjeżdżają z krajów skandynawskich, Niemiec i Wielkiej Brytanii, co wiąże się z siatką połączeń lotniczych i promowych.
Charakterystyczne jest też zróżnicowanie sezonowe. Latem przeważają rodziny z dziećmi, przyjeżdżające na pobyty kilkudniowe i tygodniowe, dla których decydująca jest bliskość plaży oraz zaplecze dla najmłodszych. Wiosną i jesienią rośnie udział par oraz osób łączących wypoczynek ze zwiedzaniem, a także turystów biznesowych, przyjeżdżających na konferencje i spotkania firmowe. Zimą pojawia się osobna grupa: goście przyjeżdżający na jarmark bożonarodzeniowy oraz osoby szukające spokojnego pobytu regeneracyjnego z basenem i strefą wellness.
Trójmiasto przyciąga równocześnie odwiedzających jednodniowych z całego regionu, którzy w ciepłe weekendy pojawiają się na plażach i w centrum Gdańska. Z punktu widzenia obiektów noclegowych są to jednak dwie różne grupy: jedna generuje ruch na plażach, druga wypełnia bazę noclegową.
Jaka jest historia postaci turysty?
Historia turysty jako figury społecznej zaczyna się w XVIII wieku, wraz z rozpowszechnieniem podróży odbywanych dla przyjemności i wykształcenia, a nie z konieczności.
Pierwowzorem był uczestnik wielkiej podróży edukacyjnej po Europie, odbywanej przez młodych arystokratów. Z angielskiego określenia takiej okrężnej podróży wywodzi się zresztą samo słowo turysta, notowane od przełomu XVIII i XIX wieku. Przez długi czas miało ono wydźwięk neutralny lub wręcz nobilitujący: podróżowanie było przywilejem.
Wiek XIX zmienił skalę zjawiska. Rozwój kolei, pierwsze biura podróży i przewodniki drukowane dla masowego odbiorcy sprawiły, że w podróż ruszyła klasa średnia. W tym samym czasie na ziemiach polskich powstały organizacje krajoznawcze, między innymi Towarzystwo Tatrzańskie i Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, które łączyły turystykę z celami edukacyjnymi i patriotycznymi.
Druga połowa XX wieku przyniosła turystykę masową, a wraz z nią krytyczny wydźwięk słowa turysta, przeciwstawianego podróżnikowi. Ostatnie dekady przesunęły akcent w jeszcze inną stronę: rozwój rezerwacji internetowych sprawił, że coraz więcej osób planuje wyjazd samodzielnie, skróciły się pobyty, przybyło krótkich wyjazdów rozłożonych w ciągu roku, a rosnąca uwaga poświęcana wpływowi turystyki na lokalne społeczności zaczęła kształtować oczekiwania samych podróżujących.
Źródła
-
Światowa Organizacja Turystyki, definicje i standardy statystyki turystycznej
-
Główny Urząd Statystyczny, „Turystyka" oraz badania ruchu turystycznego
-
Urząd Statystyczny w Gdańsku, „Turystyka w województwie pomorskim"
-
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, przepisy o opłacie miejscowej i uzdrowiskowej
-
Ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych
-
E. Cohen, „Toward a Sociology of International Tourism", Social Research, 1972
